MiCA en de AFM: zo verandert crypto-toezicht voor Nederlandse gebruikers

Waarom 30 december 2026 een scharnierdatum werd

Ik herinner me de laatste dagen van december 2026 nog helder. Terwijl iedereen zich op kerst en oud en nieuw concentreerde, maakten crypto-exchanges hun laatste rondes langs de AFM voor een vergunning die ze op 30 december moesten hebben. Het was het soort deadline dat je niet kon uitstellen – wie die dag niet transitieregeling-conform was, zat in een vacuüm.

Op 30 december 2026 trad MiCA volledig in werking in de hele EU. De AFM deelde diezelfde dag haar eerste Nederlandse CASP-vergunningen uit aan MoonPay, BitStaete, ZBD en Hidden Road. Dat viel samen met een structurele verschuiving: crypto werd voor het eerst een gereguleerde financiële sector in Europa. En de AFM werd van buitenstaander tot hoofdtoezichthouder.

Wat MiCA eigenlijk regelt

MiCA staat voor Markets in Crypto-Assets en is de eerste EU-brede verordening die crypto-assets reguleert als categorie. Ze stelt regels voor wie crypto mag uitgeven, wie crypto-diensten mag verlenen en hoe stablecoins moeten werken binnen de Unie. Van toepassingsgebied: alle bedrijven die vanuit of aan klanten in de EU crypto-diensten aanbieden.

De verordening onderscheidt drie types gereguleerde assets. De eerste categorie is de asset-referenced token, kortweg ART – een crypto die zijn waarde ontleent aan een mand van valuta of activa. De tweede is de e-money token, EMT – een stablecoin die aan één fiatvaluta gekoppeld is, zoals USDC of een euro-stablecoin. De derde is de overige crypto-assets categorie, waaronder Bitcoin en Ethereum vallen – voor deze groep gelden lichtere regels over witpapierpublicatie en marketing.

De belangrijkste laag bovenop het asset-regime is de CASP-regulering. Een Crypto-Asset Service Provider mag pas handelsdiensten, custody of advisering aanbieden na een EU-vergunning die op basis van één-loket-principe in alle lidstaten geldig is. Dat is een revolutionaire verandering: tot 2026 had elke lidstaat zijn eigen regime, met Malta en Duitsland als populaire vestigingsplaatsen en Nederland als terughoudende middengroep.

Wie doet wat: AFM en De Nederlandsche Bank

In Nederland is het toezicht verdeeld tussen twee autoriteiten. De AFM doet de gedragsmatige kant – vergunningverlening aan CASPs, toezicht op witpapierpublicaties, marketingregels en markgedrag. De Nederlandsche Bank doet de prudentiële kant – kapitaalvereisten, governance van uitgevers van stablecoins, en operationele risico’s van systeemrelevante spelers.

Dat lijkt ingewikkeld maar volgt een logica die in Nederland al bekend is uit bank- en verzekeringstoezicht: de AFM bewaakt hoe je naar buiten toe handelt, DNB bewaakt of je stabiel en solvabel blijft. Voor een crypto-exchange als Bitvavo betekent dat: AFM kijkt naar je marketing, handelsplatform-integriteit en klantadvisering, DNB kijkt naar je balans, risk management en liquiditeitspositie.

De transitieperiode voor bestaande virtual asset service providers liep in Nederland tot 30 juni 2026. Wie dan geen vergunning had of in aanvraag, mocht niet meer opereren vanuit Nederland. Dat heeft geleid tot de uittocht van kleinere partijen die de compliancekosten niet kunnen dragen.

Wat een CASP-vergunning concreet inhoudt

De CASP-vergunning klinkt als een papiertje maar is een pak eisen van enkele honderden pagina’s. De aanvrager moet geschikt en betrouwbaar bestuur aantonen, minimumkapitaal aanhouden afhankelijk van dienstcategorie, een ICT-beveiligingsplan voorleggen, beleid hebben op witwasbestrijding en sanctierisico’s, klantidentificatie en leeftijdscontrole inbouwen, en zorgen voor een passing-complaints-procedure.

De diensten waarvoor vergunning nodig is: custody van crypto-assets namens klanten, exploitatie van een handelsplatform, ruil van crypto voor fiat of andere crypto, order-uitvoering, advisering en portefeuillebeheer. Voor elk van deze diensten gelden specifieke vereisten bovenop de basislaag.

Ivan Soto-Wright, de CEO van MoonPay, beschreef het moment dat zijn bedrijf de eerste AFM-vergunning kreeg treffend: “MiCA represents a pivotal moment for the European digital asset industry, and we’re proud to have worked collaboratively with the Dutch AFM to be among the first to embrace this new regulatory framework.” Wat daar onder ligt: een jaar aan dossiervoorbereiding, compliance-opbouw en afstemming met de toezichthouder voordat je aan je eerste klant mag leveren.

De eerste Nederlandse vergunningen in beeld

Op 30 december 2026 waren MoonPay, BitStaete, ZBD en Hidden Road de eersten die met hun AFM-CASP-brief konden zwaaien. Bitvavo volgde kort daarna, net als een reeks andere Nederlandse exchanges. Het tempo waarmee het AFM-register groeide in de eerste helft van 2026 was indicatief voor hoeveel marktspelers hun huiswerk op tijd hadden gemaakt.

Het AFM-register is publiek en biedt de meest betrouwbare bron om te checken of een exchange of wallet-provider gereguleerd is. Wie crypto koopt om mee te gaan gokken, of die nu weet of niet, loopt via een van deze vergunde partijen in de instapfase. De kern van de vergunning zit niet in branding maar in het feit dat het bedrijf voldoet aan KYC-eisen, reserves kan aantonen en aansluiting heeft op Nederlandse handhavings- en fiscale kaders.

Sancties onder MiCA: het hoogste boeteregime van het continent

De boetebevoegdheid onder MiCA is fors. De AFM kan administratieve sancties opleggen tot 5 miljoen euro of 10 procent van de jaaromzet, afhankelijk van welke hoger uitkomt. Voor grote spelers betekent dat gigantische maximale exposure. Voor kleinere bedrijven is het de 5 miljoen floor die het spel bepaalt.

Wie wordt er geraakt? In de eerste plaats CASPs die zonder vergunning actief blijven. In de tweede plaats stablecoin-uitgevers die hun reserves niet transparant aanhouden. In de derde plaats marktmanipulatie-cases en gevallen waarin klantgeld niet gescheiden is van bedrijfsvermogen. De AFM heeft in 2026 en 2026 de eerste onderzoeken gestart, maar de grote handhavingsgolf is het tweede halfjaar van 2026 verwacht.

De Nederlandse cryptomarkt zelf heeft zich trouwens uitgesproken voor deze richting. Mark Nuvelstijn, medeoprichter en CEO van Bitvavo, zei tijdens een conferentie in juni 2026: “We fully support the core principles of MiCAR. For a level playing field in Europe, it is essential that the rules are formulated and enforced consistently across all member states.” Dat is niet toevallig – grote gereguleerde partijen winnen bij een regime dat kleinere, minder compliant operators uit de markt drukt. Het Nederlandse indirecte crypto-bezit van 1,2 miljard euro in oktober 2026, verdeeld over ETF’s, ETN’s en treasury-aandelen, stroomt vooral via die grotere gereguleerde spelers.

Waar MiCA raakt aan crypto-gokken

Dit is de vraag die mijn lezers me het vaakst stellen: betekent een CASP-vergunning dat een crypto-casino nu legaal is in Nederland? Het antwoord is onveranderd nee. MiCA reguleert crypto-dienstverlening – handel, custody, advies, stablecoin-uitgifte. Het reguleert geen kansspelen. De Wet Kansspelen op afstand en het KSA-regime blijven onverminderd van toepassing.

Waar MiCA wel raakt: de randvoorwaarden. Een crypto-casino dat toegang wil tot Europese consumenten via een legale payment-flow, moet aankloppen bij een CASP. De CASP moet Wwft-regels en sanctiescreening toepassen. Een storting bij een bekend illegaal casino kan door de CASP geweigerd of gemeld worden. Dat maakt de aanloopfase van crypto-gokken zichtbaarder voor toezichthouders dan ooit tevoren, ook zonder dat de AFM zelf over de gokactiviteit gaat.

Voor een dieper begrip van hoe deze lagen – KSA, AFM, Belastingdienst – samenkomen in het Nederlandse crypto-gokveld, raad ik aan om het volledige regelgevingsoverzicht crypto-gokken Nederland te lezen. Daar valt meer samen dan in één deelonderwerp past.